Warmoes & Associates - Knowledge Solutions

Competentie en onwetendheid

Je kent het fenomeen van mensen die iets kunnen maar slechts met moeite kunnen vertellen hoe ze het doen. Competentie zonder kennis? Bij teams is dit fenomeen nog sterker: zelden heeft men kennis over het geheel!
Wat is het verband?

Wat is competentie?

In de wereld van kennis en competentie bezondigt men zich nog vaak aan een van de grondregels van het vak: maak duidelijk wat je precies bedoelt met de termen die je gebruikt.

Competentie definiëren we als ‘het in staat zijn een resultaat te halen’.

	Enkele voorbeelden:
	software schrijven met minder dan X% fouten per 10.000 lijnen;
	Y miljoen omzet halen;
	een productieve fabriek opzetten in een ontwikkelingsland.

Competentie is verwant met het woord competitie. Het geeft dus aan dat de resultaten goed moeten zijn in vergelijking met die van een ander.

Competentiemeten we dus aan het resultaat, zonder ons af te vragen hoe men aan het resultaat komt. We meten het dus aan de buitenkant van de black box.

Wat drijft de competentie?

Wat kunnen we in die black box doen? Er zijn verschillende zogenaamde logische niveaus (R.Dilts):
1. Omgeving. Hier spelen factoren zoals documentatie, werktuigen, communicatiemogelijkheden, etc.
2. Gedragingen zoals procedures en gewoontes
3. Vaardigheden zoals verkopen, plannen, programmeren
4. Overtuigingen en waarden zoals “uit tijdsbeheersing volgt kostbeheersing” of “niets motiveert meer dan een tevreden klant”
5. Visie en Missie. Is er een duidelijk toekomstbeeld dat aan medewerkers zin geeft? Bv. “Internet wordt steeds belangrijker, en wij leveren daarvoor de infrastructuur”.
6. Identiteit. Zijn mensen in een team tot elkaar aangetrokken? Werken ze graag samen, louter omdat het die persoon is?

De juiste diagnose

Om de competentie te verhogen is het essentieel een diagnose te stellen op het juiste logische niveau. Een voorbeeld kan dat verduidelijken.

Om de menselijke communicatie te verbeteren, had iedereen op de afdeling een cursus ‘social styles’ gevolgd. Men leerde er zijn gedrag af te stemmen op de stijl van een ander, zoals "direct met de zakelijke deur in huis vallen" of "eerst wat persoonlijk praten". Jan bleek dit niet toe te passen. De chef wou eerst bijkomende oefeningen geven (vaardigheden-niveau), maar het bleek dat het voor Jan een waardenkwestie was: "Ik wil niet hypocriet doen door mij anders te gedragen dan wanneer ik gewoon spontaan ben." De chef deelde de waarde ’spontaneïteit’. De cursusinhoud werd dan ook niet meer gepositioneerd als "leren gedrag afstemmen op een ander", maar "leren aandacht besteden aan de communicatiestijl van een ander, zodat er een spontaan evenwicht ontstaat dat het wederzijds begrijpen bevordert".
Op het verkeerde logische niveau werken zou dus niets bijgebracht hebben.

Wat is kennis?

Expliciete kennis is een beschrijving in een (multimediaal) document. Zo’n beschrijving is mogelijk op elk logisch niveau.
Latente kennis (tacit knowledge) zit in de mensen of teams. Als mensen zelf woorden en beelden over hun kennis hebben, dan hebben ze een mentaal model. Als men onwetend is, dan zit de kennis impliciet in gedragsvoorbeelden. Dat is typisch het geval met waarden.

Expliciete kennis is dus een belangrijke omgevingsvariabele. Maar het moet wel nog geïnterpreteerd of aangeleerd worden om tot competentie te groeien.

Omgekeerd is modelleren het vak om latente kennis om te zetten in expliciete, overdraagbare kennis.

Besluit

Er is dus een heel scala aan factoren dat bepaalt of mensen, teams of een bedrijf resultaten haalt. Expliciete kennis is een vitaal hulpmiddel, maar niet het enige. Kennismanagement en competentiemanagement zijn dan ook geen gescheiden disciplines maar twee kanten van eenzelfde medaille.